เอลนีโญ–ลานีญาคืออะไร ทำไมบางปีไทยร้อนแล้ง แต่บางปีกลับฝนตกหนัก และกระทบการท่องเที่ยว การบริการ และอีเว้นท์ของไทยแค่ไหน

เคยสงสัยไหมว่า ทำไมบางปีประเทศไทยร้อนจัด ฝนตกน้อย และน้ำในเขื่อนลดลง แต่บางปีกลับมีฝนตกต่อเนื่อง น้ำท่วม และทะเลมีคลื่นลมแรง?

คำที่เรามักได้ยินจากข่าวพยากรณ์อากาศ คือ “เอลนีโญ” และ “ลานีญา” หลายคนอาจเข้าใจว่า หากประเทศไทยมีฝนตกหนัก แสดงว่าไทยกำลังเกิดเอลนีโญ ส่วนฝั่งอเมริกากำลังเกิดลานีญา แต่ความจริงไม่ได้แบ่งแยกกันเช่นนั้น

เอลนีโญและลานีญาเป็นปรากฏการณ์ขนาดใหญ่ที่เกิดขึ้นในมหาสมุทรแปซิฟิก และส่งผลต่อสภาพอากาศหลายพื้นที่ทั่วโลกในเวลาเดียวกัน เพียงแต่แต่ละพื้นที่อาจได้รับผลกระทบแตกต่างกัน หรือบางครั้งตรงข้ามกัน

สำหรับนักศึกษาด้านการท่องเที่ยว การบริการ และอีเว้นท์ เรื่องนี้ไม่ใช่เพียงความรู้ทางภูมิอากาศ เพราะอากาศร้อนจัด ฝนตกหนัก น้ำท่วม หรือคลื่นลมแรง สามารถเปลี่ยนแผนการเดินทาง เพิ่มต้นทุนธุรกิจ และทำให้อีเว้นท์ต้องเลื่อนหรือยกเลิกได้

เอลนีโญและลานีญาเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิผิวน้ำทะเล ลม และความกดอากาศบริเวณมหาสมุทรแปซิฟิกใกล้เส้นศูนย์สูตร ระบบนี้มีชื่อเรียกรวมว่า “เอนโซ” หรือ ENSO ซึ่งย่อมาจาก El Niño–Southern Oscillation

ENSO มี 3 สภาวะสำคัญ ได้แก่

เอลนีโญและลานีญาไม่ได้พิจารณาจากอุณหภูมิน้ำทะเลเพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูการเปลี่ยนแปลงของระบบลมและบรรยากาศร่วมด้วย เพราะมหาสมุทรกับบรรยากาศทำงานเชื่อมโยงกัน NOAA Climate.gov

คำตอบคือ ไม่จริง

ในช่วงเวลาเดียวกัน ระบบมหาสมุทรแปซิฟิกจะถูกจัดว่าอยู่ในสภาวะเอลนีโญ ลานีญา หรือเป็นกลางอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ได้เรียกชื่อแตกต่างกันตามแต่ละประเทศ

กล่าวง่าย ๆ คือ หากประกาศว่าเกิดเอลนีโญ ไทยและประเทศในทวีปอเมริกาก็อยู่ภายใต้อิทธิพลของเอลนีโญเดียวกัน เพียงแต่ผลที่เกิดในแต่ละพื้นที่อาจไม่เหมือนกัน

ตัวอย่างเช่น ในช่วงเอลนีโญ ประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้บางส่วนมักมีแนวโน้มฝนน้อยลง ขณะที่ชายฝั่งตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้บางพื้นที่อาจมีฝนเพิ่มขึ้น

ดังนั้น ต้องแยกให้ออกระหว่าง

ในช่วงเอลนีโญ น้ำทะเลบริเวณตอนกลางและตะวันออกของมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อนจะอุ่นกว่าปกติ พร้อมกับการเปลี่ยนแปลงของลมและความกดอากาศ

สำหรับประเทศไทย เอลนีโญมักสัมพันธ์กับแนวโน้มดังต่อไปนี้

กรมอุตุนิยมวิทยาระบุว่า เมื่อเกิดเอลนีโญขนาดรุนแรง ปริมาณฝนของประเทศไทยมักต่ำกว่าปกติ และอุณหภูมิอากาศมักสูงกว่าปกติ กรมอุตุนิยมวิทยา

อย่างไรก็ตาม เอลนีโญไม่ได้แปลว่า “ฝนจะไม่ตกเลย” ประเทศไทยยังเกิดฝนตกหนักในบางวันได้จากมรสุม ร่องความกดอากาศต่ำ หรือพายุ เพียงแต่เมื่อพิจารณาภาพรวมของฤดูกาล ปริมาณฝนอาจน้อยกว่าค่าปกติ

ลานีญามีลักษณะตรงข้ามกับเอลนีโญ โดยน้ำทะเลบริเวณตอนกลางและตะวันออกของมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อนจะเย็นกว่าปกติ และลมค้าจะมีกำลังแรงขึ้น

สำหรับประเทศไทย ลานีญามักสัมพันธ์กับแนวโน้มดังต่อไปนี้

แต่ลานีญาก็ไม่ได้หมายความว่า “ฝนจะตกทุกวัน” เพราะสภาพอากาศแต่ละวันยังขึ้นอยู่กับมรสุม พายุ ลม และสภาพพื้นที่ด้วย

สภาพอากาศเป็นส่วนหนึ่งของประสบการณ์ท่องเที่ยว หากอากาศแตกต่างจากที่คาดไว้ โปรแกรมเดินทางอาจต้องเปลี่ยน และนักท่องเที่ยวอาจไม่ได้รับประสบการณ์ตามที่วางแผน

ผลกระทบจากเอลนีโญ

อากาศร้อนจัดอาจทำให้นักท่องเที่ยวเหนื่อยง่าย โดยเฉพาะเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่ไม่คุ้นเคยกับอากาศร้อน กิจกรรมกลางแจ้ง เช่น การเดินชมเมือง การปั่นจักรยาน การเดินป่า และการเที่ยวตลาด อาจต้องปรับไปอยู่ในช่วงเช้าหรือเย็น

ภัยแล้งยังอาจทำให้น้ำตกมีน้ำน้อย พื้นที่เกษตรไม่สามารถจัดกิจกรรมได้ตามฤดูกาล และภูมิทัศน์ไม่เหมือนภาพที่ใช้ประชาสัมพันธ์

นอกจากนี้ สภาพร้อนและแห้งอาจเพิ่มความเสี่ยงจากไฟป่าและฝุ่นควัน กระทบคุณภาพอากาศ จุดชมวิว และความปลอดภัยของนักท่องเที่ยว

ผลกระทบจากลานีญา

ฝนตกหนักอาจทำให้ถนนมีน้ำท่วม การเดินทางล่าช้า และสถานที่ท่องเที่ยวบางแห่งปิดให้บริการชั่วคราว กิจกรรมเที่ยวเกาะ ดำน้ำ ล่องเรือ และเล่นน้ำอาจถูกยกเลิกเมื่อทะเลมีคลื่นลมแรง

พื้นที่น้ำตก ถ้ำ ภูเขา และลำธารต้องเฝ้าระวังน้ำป่าและดินถล่ม ผู้ประกอบการจึงต้องติดตามประกาศเตือน ไม่ควรประเมินความปลอดภัยจากท้องฟ้าในบริเวณที่ยืนอยู่เพียงอย่างเดียว เพราะฝนที่ตกบริเวณต้นน้ำอาจส่งผลต่อพื้นที่ปลายน้ำได้

เอลนีโญทำให้ต้นทุนบางส่วนสูงขึ้น

เมื่ออากาศร้อน โรงแรมและร้านอาหารอาจใช้ไฟฟ้าสำหรับเครื่องปรับอากาศมากขึ้น ขณะเดียวกัน ภัยแล้งอาจทำให้ต้องบริหารน้ำอย่างระมัดระวัง

ผลผลิตทางการเกษตรบางชนิดอาจลดลง ทำให้วัตถุดิบมีราคาสูงหรือหาได้ยาก ร้านอาหารจึงควรมีผู้ขายมากกว่าหนึ่งราย และเตรียมเมนูทดแทนไว้ล่วงหน้า

ลานีญากระทบการเดินทางและห่วงโซ่อุปทาน

ฝนตกหนักและน้ำท่วมอาจทำให้การส่งวัตถุดิบล่าช้า พนักงานเดินทางมาทำงานยาก และลูกค้ายกเลิกการจอง สถานประกอบการยังต้องเฝ้าระวังพื้นลื่น ระบบไฟฟ้า น้ำปนเปื้อน และความปลอดภัยของลูกค้า การบริการที่ดีในสถานการณ์เช่นนี้ไม่ใช่การฝืนให้ทุกอย่างเป็นไปตามแผนเดิม แต่คือการให้ข้อมูลที่ชัดเจน เสนอทางเลือก และดูแลความปลอดภัยเป็นอันดับแรก

อีเว้นท์เป็นธุรกิจที่ได้รับผลกระทบจากสภาพอากาศโดยตรง โดยเฉพาะคอนเสิร์ต งานวิ่ง งานแต่งงาน ตลาดนัด และเทศกาลกลางแจ้ง

เมื่อเกิดเอลนีโญ

ความร้อนอาจทำให้ผู้เข้าร่วมเป็นลม ขาดน้ำ หรือเกิดอาการจากความร้อน ผู้จัดงานควร

เมื่อเกิดลานีญา

ฝนและลมแรงอาจกระทบเวที ระบบไฟฟ้า เครื่องเสียง และการเดินทาง ผู้จัดงานควร

เอลนีโญและลานีญาไม่ใช่เรื่องไกลตัวสำหรับนักศึกษาหรือผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว การบริการ และอีเว้นท์ เพราะทั้งสองปรากฏการณ์สามารถส่งผลต่อการเดินทาง ต้นทุน ความปลอดภัย และความพึงพอใจของลูกค้า

สิ่งสำคัญที่ควรจำมี 4 ข้อ ได้แก่

อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวมีความเปราะบางต่อความแปรปรวนของสภาพอากาศ ทั้งในด้านความปลอดภัย การเดินทาง และต้นทุนธุรกิจ UN Tourism

ดังนั้น คนทำงานบริการในอนาคตไม่จำเป็นต้องเป็นนักอุตุนิยมวิทยา แต่ต้องอ่านข้อมูลเป็น ประเมินความเสี่ยงได้ เตรียมแผนสำรอง และสื่อสารกับลูกค้าอย่างมืออาชีพ

เพราะเราอาจควบคุมฝนหรืออุณหภูมิไม่ได้ แต่เราสามารถออกแบบการบริการให้พร้อมรับมือกับสิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้